Tel: 0356 252 16 16 (dahili: 21 65) | Mail: info@i-bil.com


Elsholtzia ciliata (Thunb. ex A. Murray) Hyl.
ADLANDIRMA
Latince: Elsholtzia ciliata (Thunb. ex A. Murray) Hyl.
Sinonim: Bitki 29 ayrı bilimsel isimlendirmeye sahiptir. Bunlardan Sideritis ciliata Thunb., Elsholtzia cristata Willd. ve E. partini (Lepech.) Garcke literatürde en sık kullanılan sinonimlerdir.
Türkçe: Köri yaprağı
İngilizce: Vietnamese Balm, Crested late- summer mint
Orjini: Orta ve Doğu Asya
TAKSONOMIK GRUPLANDIRMA
Alem:
Plantae
Şube:
Charophyta
Sınıf:
Equisetopsida
Alt Sınıf:
Magnoliidae
Takım:
Lamiales
Aile:
Lamiaceae
Cins:
Elsholtzia

DOSYALAR
Alıntı için: KARAER F., TERZİOĞLU S., KUTBAY H.G., 2015. Elsholtzia ciliata (Thunb. ex A. Murray) Hyl. S: 321-325. TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU,  Editör Huseyin ONEN, T.C. GIDA, TAR. VE HAY. BAKANLIĞI. TAGEM, Bit. Sağ. Araş. Daire Başk., Ankara, ISBN: 978-605-9175-05-0 
TANIMI VE BİYOLOJİSİ
Elsholtzia ciliata, 30-80 cm, tek yıllık dik, 4 köşeli, tüysüz ya da tüylü, esnek gövdeli, genellikle dallanmış, nane gibi keskin bir kokuya sahip ve süs bitkisi olarak da kullanılan otsu bir bitkidir. Yaprak sapı dar kanatlı, yaprak ayası yumurtamsı-eliptik şekilde, boyu 2-10cm, eni 1-4 cm, ucu sivri, yaprak kenarları testere dişli ve az tüylüdür.

Çiçek durumu başak şeklinde 2-5 cm, her boğumda 2 çiçekli, çiçek yaprakçıkları (brakte) yapraklara benzemez, ters yumurtamsı siliat, 4-5 mm, çiçeklerden daha uzun ve iki sıra halinde karşılıklı dizilmiş olup 2-3 çiçeği örtmektedir. Tek yönlü dizilen çiçeklerin sapları kısa, çanak yapraklar (sepal) birleşik (kaliks), çan şeklinde, 5 damarlı ve eşit olmayan dar üçgen şekilli, sivri 5 parçalı, parçalar 1,5-2 mm, açık kahverengimsi-pembe renkli ve tüylüdür. Kaliks meyvede büyür (2 katına çıkar-4 mm), kaliks boğazı tüylerle kaplıdır. Korolla, 2 dudaklı üst dudak miğfer şekilli, alt dudak 3 loplu ve tüylü, 3-4 mm uzunluğunda leylak-morumsu renklidir. Erkek organlar 4 tane, korolladan dışarı uzanmış ve açılıdır.

Meyve fındıkçık (nutlet), sarı-kahverengi, tüysüz, düz, yumurta şekilli küçük (yaklaşık 1 mm) ve ucu küttür (Mill, 1982). E. ciliata'nın çiçeklenme dönemi Temmuz ve Ekim ayları olup meyve dönemi Ekim ve Ocak ‘tır (Mill, 1982;  Shu,1994).

EKOLOJİK İSTEKLERİ VE DAĞILIM ALANLARI
Asya kökenli olan köri yaprağının doğal yayılış alanı Sibirya’dan Orta Asya, Güneydoğu Asya’ya kadar uzanır (Anonim, 2014a). Bu yayılış alanında Çin, Japonya ve Hindistan gibi ülkeleri yer almaktadır. Ayrıca Kuzey Amerika’da geniş bir yayılış alanına sahiptir. Günümüzde Nepal’de 1500-3400 m yükseltilerde yayılışı bulunan (Anonim, 2014) köri yaprağı Amerika ve Avrupa’da doğallaşmıştır. 

Köri yaprağı genellikle terk edilmiş döküntü alanları gibi habitatlarında, meralar ile kara, demir ve otoyollarının kenarları gibi alanlarda, özellikle nemli topraklarda iyi yetişmektedir (Martine ve Quarta, 2012). Ülkemizde ilk olarak İstanbul-Gaziköy (Mill, 1982)’den doğallaşmış tür olarak kaydı bildirilen köri yaprağı, Doğu Karadeniz bölgesinde Rize sahillerinde de doğallaştığı rapor edilmiştir (Anonim, 2014a).

Ayrıca Köri yaprağı‘nın Artvin Hatila Vadisi Milli Parkında da bulunduğu tarafımızdan tespit edilmiştir.

YAYILMA ŞEKLİ
Süs bitkisi olarak kullanılan bitki insan eli ile uzak mesafelere taşınmış ve günümüzde çok geniş bir yayılma alanı bulmuştur. Köri yaprağı çimlenme gücü çok yüksek olan küçük tohumları vasıtası doğal yollarla da farklı şekillerde yayılmaktadır. (Anonim, 2014a; Harper-Lore ve ark., 2005).

ZARARI VE KONTROLÜ
Oluşturduğu Zararlar: Bitkinin istilacı bir karakterde olup olmadığı günümüzde tam olarak bilinmemekle birlikte, iyi bir üreme başarısına sahip olması, doğal alanlarındaki habitatların dışında geniş bir dağılış göstermesi potansiyel bir istilacı tür olarak kabul edilmesine neden olmaktadır (Anonim, 2014a). Özellikle bulunduğu alanlarda yoğun populasyonlar oluşturması ve hızla yayılış göstermesi, yıllık olmasının avantajı ile erken çimlenmesi ve bulunduğu alanı işgal etmesi doğal ekosistemlere zarar verebilmektedir.

Kontrolü: Bitkinin süs bitkisi olarak kullanılması ve saldırgan özelliğinin yeteri kadar bilinmemesi nedenleriyle genel olarak mücadeleye yönelik yeterli bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla öncelikle bu konuda halkın ve ilgilenenlerin bilinçlendirilmesi gereklidir. Genel olarak küçük alanlarda elle toplama ve tohum bağlamadan önce biçme önerilebilir.

ÜLKEMİZ İÇİN TAŞIDIĞI MUHTEMEL RİSKLER
Köri yaprağının etkileri ve oluşturması muhtemel riskler konusunda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bitkinin ülkemizde doğallaşması, mevcut yayılışı ve muhtemel riskleri hakkında detaylı çalışmalara ihtiyaç vardır.

KAYNAKÇA
ANONIM, (2014). http://tr.wikipedia.org/wiki/Elsholtzia_ciliata
ANONIM, (2014a). http://www.eddmaps.org/ipane/ipanespecies/herbs/Elsholtzia_ciliata.htm
MARTIN, CT. VE QUARTA, E. (2012). Exotic Elsholtzia ciliata (Lamiaceae) Abundant In the Ausable River Delta, Clinton County, New York, Rhodora, 114, (959), 334-336.
MILL, RR. (1982). Elsholtzia Willd. In: Davis PH, editor. Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol. 7. Edinburgh UK: Edinburgh University Press, s. 462.
SHU, XR. (1994). Elsholtzia Willd., In: Flora of China, 17: 246-255.

RESİMLER
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.

POTANSİYEL DAĞILIM HARİTALARI

VİDEOLAR

Google Maps