Tel: 0356 252 16 16 (dahili: 21 65) | Mail: info@i-bil.com


Oxalis pes-caprae L.
ADLANDIRMA
Latince: Oxalis pes-caprae L.
Sinonim: Oxalis cernua Thunb.,Bolboxalis cernua (Thunb.) Small,Oxalis pleniflora Lanfranco,Oxalis cernua Thunb. var. pleniflora (Lowe) Sunding,Oxalis libica Viv.literatürde en sık kullanılan sinonimlerdir (Lambdon, 2006).
Türkçe: Ekşilice, Ekşi ot
İngilizce: Sourgrass
Orjini: Güney Afrika
TAKSONOMIK GRUPLANDIRMA
Alem:
Plantae
Şube:
Charophyta
Sınıf:
Equisetopsida
Alt Sınıf:
Magnoliidae
Takım:
Oxalidales
Aile:
Oxalidaceae
Cins:
Oxalis

DOSYALAR
Alıntı için: KAÇAN K., 2015. Oxalis pes-caprae L. S: 383-388. TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU,  Editör Huseyin ONEN, T.C. GIDA, TAR. VE HAY. BAKANLIĞI. TAGEM, Bit. Sağ. Araş. Daire Başk., Ankara, ISBN: 978-605-9175-05-0 
TANIMI VE BİYOLOJİSİ
Büyük koloniler oluşturan kısa otsu bir bitkidir. Bitkiler sonbaharın geç dönemlerine kadar yaşarlar. O. pes-caprae sürgünleri soluk kahverengi renkte bir yeraltı soğandan çıkar. Soğandan çıkan kökler dikey olarak toprak içerisinde ilerler. Genellikle 2,5 cm’den küçük olan her bir soğan yılda 20 kadar küçük beyazımsı soğancık üretme yeteneğine sahiptir.

Üç yapraklı (yonca gibi) yapraklar temel gövdeden ortaya çıkar ve gevşek bir bazal rozet düzenindedir. Sapı genellikle en fazla 12 cm uzunlukta olmaktadır. Her yaprakçık genellikle 1 - 2,5 cm uzunluğunda ve genellikle alt yüzeyleri daha kıllıdır (Hickman, 1993). Şubat - mart aylarında çiçeklenen bitki, 5 sarı petalden oluşan kap şeklindeki parlak sarı çiçekler oluştururlar. O. pes-caprae’in çiçekleri şemsiye şeklinde çiçeklenme göstermektedir. Her şemsiyede en az 20 çiçek bulunur. O. pes-caprae’in çanak yaprakları genellikle 7 mm uzunluğundan daha kısa ve yeşil renktedirler. Mızrak şeklinden dikdörtgen şekline kadar farklı görünümde olabilmektedirler. Genellikle iki portakal veya sarı yumrucuk şeklindedir. Taç yaprakları sarı, yaprakları bölünmüş en fazla 2,5 cm uzunluğunda her çiçek 10 erkek organa sahiptir. 

Genellikle sonbahar geç dönemlerinde çiçeklenir, ancak meyve oluşturmazlar. Özellikle soğanlarıyla bulaşık topraklardan diğer alanlara yayılım göstermektedir.
EKOLOJİK İSTEKLERİ VE DAĞILIM ALANLARI
O. pes-caprae bitkisi en çok Akdeniz iklimi ile özdeşleştirilse de subtropikal ve yarı-kurak bölgelerde rahatlıkla gelişmektedir. Avustralya'da serin bölgelerde genelinde yaygın istilacı bir tür olarak tüm eyalet ve bölgelerde yayılmış durumdadır. Akdeniz bölgesinde, O. pes-caprae İtalya’da, Yunanistan, kuzey Afrika'da yayıldığı görülür (Pierce, 1997). Toprak istekleri bakımından seçici değildir. Tüm toprak türlerinde; ağır, iyi drene olan verimli topraklarda ve özellikle bahçe alanlarında en iyi gelişimi göstermektedir (Dammanakis ve Markaki,1990). 

Amerika'da doğal alanları işgal eden bitki özellikle Kuzey Kaliforniya'da sahil şeridinde yer alan kumsal doğal alanlar yanında, çim alanları ve park/bahçeleri de kaplamış durumdadır. Bitki kıyı bölgeler yanında daha iç kısımlardaki doğal alanlarda da gözlenmemiştir. Genel olarak O. pes-caprae Kaliforniya’da deniz seviyesinden 500 metreye kadar olan tarım alanları ve meyve bahçelerinde de yayılım göstermektedir (Semmes, 2002). Bitki doğal alanlar ve tarım alanları dışında döküntü alanları ve boş alan gibi ekosistemleri de istila edebilme yeteneğine sahiptir. Bu yabancı ot genellikle gölgeli alanları tercih etmektedir. 

YAYILMA ŞEKLİ
O. pes-caprae bitkisinin yayılımı oluşturduğu çok sayıdaki soğanlarının yayılması yoluyla olur. Her bir soğan yıl 20 den fazla soğancık üretme yeteneğine sahiptir. Bu soğancıklar tarladan tarlaya taşınması suretiyle yayılmaktadır. Soğancıklar şiddetli rüzgar, su ve yağmur ile ağır toprak işleme alet ve ekipmanları  yardımıyla yayılırlar (Ornduff, 1987).

ZARARI VE KONTROLÜ
Oluşturduğu Zararlar: O. pes-caprae tarım ve tarım dışı tüm alanlarda büyük sorunlara neden olarak ortaya çıkabilmektedir. Güney Afrika orijinli bitki olup Avrupa, Asya ve Amerika kıtası dâhil her bölgeye yayılmıştır. Daha ziyade sıcak bölgeleri tercih eden bitki 700 m altında ve don olmayan alanlarda görülmektedir. Yapraklarında yoğun olarak içerdiği oksalatlar nedeniyle otlak alanlarında hayvanlara zehirli olabilmektedir. Tek yıllık ürünlerle ışık, besin ve kaplama alanı yönüyle rekabete girerek önemli verim kayıplarına neden olmaktadır (Marshall, 1987). Aynı zamanda hasadı zorlaştırarak işçi maliyetini arttırmaktadır.

Kontrolü: O. pes-caprae'nin yönetiminde bulaşmanın erken dönemlerinde ve küçük alanlarda tespit edilen yabancı otların kontrolü mümkün olabilmektedir. Ancak büyük popülasyonlara ulaşması durumunda mücadele ve kontrolü zor ve uzun yıllar alan bir süreç gerektirmektedir. 

Mekanik Kontrol: O. pes-caprae küçük alanlarda küçük bir topluluk oluşturmuş ise tüm bitkilerin alandan uzaklaştırılmasıyla mücadele edilebilinir (Gluesenkamp, 2002). Ancak, bulaşık alanlardan bitkinin temizlenebilmesi için soğan veya soğancıkların dikkatlice toplanarak uzaklaştırılması gerekir. Toprakta kalan ve daha sonra çıkış yapan bitkilerin de takip edilmesi, sökülerek tarladan uzaklaştırılması sonucu bitki tamamen alandan uzaklaştırılabilir. Yoğun iş gücü ve zaman isteyen bu yöntem oldukça etkilidir (Brooks, 2001). Kaliforniya'dan yapılan çalışmalara göre tekrarlanan toprak işlemenin ekşi otun soğan rezervlerini azaltabildiği, ancak mücadelenin  başarısı için işlemin takip eden yıllarda tekrarlanması gerektiği belirtilmektedir. Biçme uygulaması soğanlardaki karbonhidrat rezervini azaltarak mücadeleye imkan sağlasa da tek başına kontrol etkinliği düşüktür. 

Solarizasyon ve Malçlama: Solarizasyon veya plastik malçlama yaparak O. pes-caprae ile mücadele yapılması son derece etkili olabilmektedir. Bu şekilde yabancı otun zayıflatılarak kontrol altına alınması ve diğer bitkilerle rekabet gücünü azaltması mümkün olabilmektedir (Semmes, 2002).

Kimyasal Yöntem:Doğru zamanda yapılacak herbisit uygulamaları ile bitki başarı ile kontrol altına alınabilmektedir. Nitekim çiçeklenme öncesi % 2'lik glyphosate uygulama dozunun ekşi otu %95 oranında kontrol ettiği ifade edilmektedir (Kelly, 2002). Ancak özellikle yoğun istila altındaki alanlarda soğanlardan yeni filizlerin çıktığı dönemden çiçeklenme dönemine kadar geçen sürede uygulamanın (bitkinin durumuna göre) tekrar edilmesi gerekebileceği vurgulanmaktadır. 

Avustralya'da yapılan çalışma sonuçlarına göre ise eski ekşi ot soğanlarının karbonhidrat miktarının düşük olduğu ve yeni soğan oluşumu görülmeyen çiçeklenmeden hemen önce herbisit uygulamaların yapılması gerektiği belirtilmektedir. Bu dönemde uygulanacak olan metsulfuron-methyl (1 g/100 L  dozunda) ve metsulfuron-methyl+glyphosate herbisit karışımı ile O. pes-caprae'in başarı ile kontrol altına alınabileceği saptanmıştır (Brooks, 2001).

Biyolojik Kontrol:O. pes-caprae’in biyolojik kontrolü ile ilgili başarılı bir uygulama bulunmamaktadır. Ancak Klugeana philoxalis'in  ekşi otun kökleriyle beslenen potansiyel bir biyolojik kontrol ajanı olarak ifade edilmektedir (Kluge ve Claassens, 1990).

ÜLKEMİZ İÇİN TAŞIDIĞI MUHTEMEL RİSKLER
O pes-caprae bitkisinin mevcut yayılma alanları ve çok farklı alanlara dağılabilme, diğer bitkileri baskı altına alarak bölgeyi tamamen istila edebilme yeteneği dikkate alındığında ülkemiz için muhtemel risklerin ne kadar büyük olduğu anlaşılacaktır. Bitkinin istiladaki bu başarısı yukarıda da belirtildiği üzere özellikle toprak altı vejatatif üreme organlarıyla üreme yeteneği ve yayılma potansiyeli ile yaşam stratejisinin bir sonucu olarak çok farklı iklim ve toprak koşullarına  adapte olabilmesini sağlayan özelliklerinin bir sonucudur. Bu nedenle yeni bir alana bir kez yerleştiğinde artık bitkiyi çıkarmak veya kontrol altına almak son derece güçtür. Bu nedenle bitki oluşturduğu tarımsal riskler yanında ülkemiz biyolojik çeşitliliği için de önemli bir risk konumundadır. 

KAYNAKÇA
BROOKS, K. 2001. Managing weeds in bushland: Soursob, fingerleaf & four o'clock. The Environmental Weeds Action Network (http://members.iinet.net.au/~ewan/oxalis.pdf). 
DAMANAKIS, M. and M. MARKAKI. 1990. Studies on the biology of Oxalis pes-caprae L. under field conditions in Crete Greece. Zizaniology 2(3): 145-154
ELMORE, C.L. and D.W. CUDNEY. 2002. Pest Notes: Creeping woodsorrel and bermuda buttercup. University of California Agriculture and Natural Resources, Publication 7444.
GLUESENKAMP, D. 2002. Resource Management Fellow, Audubon Canyon Ranch, Marin and Sonoma Counties, California. Personal communication.
HICKMAN, J.C. (ed.). 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California. University of California Press, Berkeley.
KELLY, M. 2002. California Exotic Pest Plant Council (CalEPPC). [http://wiki.bugwood.org/Oxalis_pes-caprae#cite_ref-hick_0-0].
KLUGE, R.L. and M. CLAASSENS. 1990. Klugeana philoxalis Geertsema (Noctuidae: Cuculliinae), the first potential biological control agent for the weed Oxalis pes-caprae L. Journal of the Entomological Society of Southern Africa 53: 191-198.
ORNDUFF, R. 1987. Reproductive systems and chromosome races of Oxalis pes-caprae L. and their bearing on the genesis of a noxious weed. Annals of the Missouri Botanical Garden 74: 79-84
MARSHALL G (1987) A review of the biology and control of selected weed species in the genus Oxalis – Oxalis stricta L, Oxalis latifolia Hbk and Oxalis pes-caprae. L Crop Prot 6:355-364.
ORNDUFF, R. 1987. Reproductive systems and chromosome races of Oxalis pes-caprae L. and their bearing on the genesis of a noxious weed. Annals of the Missouri Botanical Garden 74: 79-84.
PEIRCE, J.R. 1997. The biology of Australian weeds: 31. Oxalis pes-caprae L. Plant Protection Quarterly 12(3): 110-119. 
SEMMES, T. 2002. Travis Semmes' "Native Guide": Oxalis pes-caprae's yellow blooms deceiving. Santa Cruz Sentinel, Online http://www.santacruzsentinel.com/archive/2002/February/28/style/stories/12style.htm

RESİMLER
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.

POTANSİYEL DAĞILIM HARİTALARI

VİDEOLAR

Google Maps