Tel: 0356 252 16 16 (dahili: 21 65) | Mail: info@i-bil.com


Solidago canadensis  L. 
ADLANDIRMA
Latince: Solidago canadensis  L. 
Sinonim: Bitki 3 ayrı bilimsel isimlendirmeye sahiptir. Bunlar; S. altissima L., S. canadensis ssp. altissima (L.) Bolos & Vigo ve S. canadensis var. scabra Torr. & A.Gray'dir.
Türkçe: Kanada Altınbaşak otu
İngilizce: Canadian goldenrod, meadow goldenrod, common goldenrod, giant goldenrod, tall goldenrod, shorthair goldenrod
Orjini: Kuzey Amerika, Kanada
TAKSONOMIK GRUPLANDIRMA
Alem:
Plantae
Şube:
Charophyta
Sınıf:
Equisetopsida
Alt Sınıf:
Magnoliidae
Takım:
Asterales
Aile:
Asteraceae
Cins:
Solidago

DOSYALAR
Alıntı için: ŞİN B., ÖNEN H., 2015. Solidago canadensis  L. S: 481-487. TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU,  Editör Huseyin ONEN, T.C. GIDA, TAR. VE HAY. BAKANLIĞI. TAGEM, Bit. Sağ. Araş. Daire Başk., Ankara, ISBN: 978-605-9175-05-0 
TANIMI VE BİYOLOJİSİ
Solidago canadensis L. (Asteraceae) çok yıllık, tohumla ve rizom/kök parçalarıyla vejetatif olarak çoğalan otsu bir bitkidir. Bitki 40 - 60 adet yaprağa sahip olup yapraklar tepe kısma doğru gidildikçe küçülmektedir. Bitki boyu 30 - 214 cm arasında değişen uzunlukta ve tüysüzdür. Gövde bir şemsiyeyi andırmaktadır. Yapraklar mızrak şeklinde, uzun tüylü veya yaprak kenarları ve alt damarları pulsu, yaprak kenarları keskin dişlidir (Şekil 1). Gövde üzerinde bulunan yapraklar eliptik şekilli ve 6-13 x 0,5-1,8 cm boyutlarındadır. Çiçekleri sarı renkte olup göz alıcıdır. Çiçekler çok sayıda küçük salkım şeklinde sürgünlerin ucunda yer alır. Akenler  tüylü ve 0,9 -1,2 mm boyunda ve  kısa tüylüdür (Şekil 2). Pappus 2 – 2,5 mm uzunluğundadır (Terzioğlu ve ark., 2002). Tohumları (aken meyve) toprakta yıllarca canlılığını koruyabilmekte ve uygun nem ile 27 - 30 °C sıcaklık koşullarında  6 - 7 gün içerisinde çimlenmektedir.  S. canadiensis’in temel olarak 9 kromozomludur. Ancak farklı hexaploid (2n=54), triploid (2n=27) ve tetraploid (2n=36) varyeteleri de saptanmıştır. Avrupa’da en çok yayılış gösteren varyetelerin diploid (2n=18) olduğu belirlenmiştir (Anonim, 2012b).

Kendiyle döllenmeyen bu çiçekler döllenmek için böceklere ihtiyaç duymaktadır. Çekici kokusu ve sarı rengiyle birçok böceği cezbeden bitki aynı zamanda yoğun miktarda  polen ve nektar üretmektedir. Phalacridae, Muscidae, Syrphidae, Apidae, Formicidae, Sphecidae, ve Panorpidae familyalarına ait 18 farklı böcek beslenmek için bu bitkinin çiçeklerine gelmektedir (Weber, 2001). Bitkide çiçeklenme Temmuz - Ekim ayları arasında gerçekleşmektedir. 

Bir tek sürgünde 10.000 kadar tohum (Meyer ve Schmid 1999, Weber, 2001) oluşturabilen bitki vejetatif olarak rizomlarıyla son derece hızlı bir şekilde gelişerek yayılmaktadır (Anonim, 2011). Toprağın derinliklerinde yer alan rizomlar yangınlara dahi dayanıklı olup bitkinin uzun yıllar yaşamasını temin etmektedir (USDA, 2011). Nitekim ABD’de (Iowa) 100 yıllık bitki dahi tespit edilmiştir (Werner ve ark.,1980).
EKOLOJİK İSTEKLERİ VE DAĞILIM ALANLARI
Bu bitki organik maddece nispeten zengin, ağır olmayan nemli topraklarda iyi gelişmekte, aşırı kurak alanlarda ise bitkiye rastlanmamaktadır (Werner ve ark., 1980). S. canadensis yaygın olarak nemli çayırlar, otlaklarda ve boş alanlarda görülmektedir. Ancak bozulmamış doğal alanları da işgal edebilmektedir (Werner ve ark.,1980).
YAYILMA ŞEKLİ
Botanik bahçelerinde yer verilmek üzere Kuzey Amerika’dan getirilen S. canadensis daha sonra buralardan kaçarak bütün Avrupa’ya yayılmıştır. 1645 yılından beri İngiltere’de yetiştirildiği bilinen bitki, 1838’de Avusturya (Rabitsch 2002), 1853’de Almanya ve 1863’te Belçika (Anonim, 2009)’da belirlenmiştir. Kolay yetişebilmesi ve etkileyici görüntüsü nedeniyle süs bitkisi olarak insanların ilgisini çeken bitki; günümüzde dünyanın çok farklı ülkeleri ve yörelerine yayılmış ve yayılmaya devam etmektedir (Weber, 1998; Tokarska-Guzik, 2003; Priede, 2008; Jalas 1980; Gudzinskas, 1997. Nitekim Avustralya, Yeni Zelanda, Japonya, Çin, Tayvan, Sibirya dahil olmak üzere birçok ülkede kayıt altına alınmıştır (Weber, 2000). Ülkemizde ise bu bitkiye ilk defa 2002 yılında Kastamonu’da rastlanmıştır (Terzioğlu ve ark., 2002).

Bitkinin küçük tohumları kuvvetli rüzgarlar, hayvanlar vb sayesinde çok uzak mesafelere taşınabilmektedir. Ayrıca toprak işleme aletleriyle de (bulaşık çamur) taşınabilmektedir. Yeni alanları taşınan bitki daha sonra oluşturduğu yoğun tohumlar ve rizomları vasıtasıyla hızla alanı kaplamaktadır (CABI, 2004). 
ZARARI VE KONTROLÜ
Oluşturduğu Zararlar;

1. S. canadensis son derece hızlı büyümektedir. Bir sezon içinde meyve verip, bol tohum üretmekte ve özellikle doğal alanları kolayca işgal edebilmektedir. İşgal potansiyeli yüksek bir bitkidir (Winter ve ark, 1982).

2. Bitki ürettiği polenlerle (Şekil 3) saman nezlesi gibi alerjik reaksiyonlara neden olarak insan sağlığına da zarar vermektedir (Frankton,1963).

3. Kültür bitkilerinde zarara neden olan bazı patojenleri taşıyan zararlı böceklere konukçuluk yapmaktadır (CABI, 2004)

4. Bitkinin allelopatik etkiye sahip olduğu bilinmektedir. Bitkinin köklerinden salgılanan salgılar birçok bitkinin çimlenmesini ve gelişimini engellemektedir (Solymosi,1994; Werner ve ark., 1980).

Kontrolü;

1. Düşük popülasyonlardaki bitkiler, özellikle nemli topraklarda, elle sökülerek alanlardan uzaklaştırılabilmektedir. Yoğun popülasyonlarda ise çiçeklenmeden önce bitkilerin biçilmesi mücadelede başarı sağlamaktadır (Hassler, 2014).

2. Glphosate ve triclopryl etkili maddeli herbisitler kimyasal mücadelede etkili olmaktadır. Ancak kimyasal mücadele bitkinin genç dönemlerinde (10 - 15 cm boyda) etkili olurken, yaşlı bitkilerde ise etkisiz kalmaktadır. Bu sebeple bitki ile kimyasal mücadele gelişmenin erken dönemlerinde yapılmalıdır.

3. S. canadensis bitkisi bazı genel (Erysiphe cichoracearum, Phymatotrichum omnivorum ve Coleosporium solidaginis gibi) hastalık etmenlerine  duyarlıdır (Werner ve ark., 1980). Ayrıca bazı böcekler beslenme sırasında bitkinin çiçeklerine zarar verebilmektedir. Örneğin Epicauta pennsylvanica bitkinin tozlaşmasına katkı sağlarken aynı zamanda polen ve stigma ile beslenerek olgun çiçeklerin hemen hemen tamamen zarar görmesine neden olmaktadır. Benzer şekilde Coleophora spp. larvaları olgunlaşmamış ovaryumlarla beslenerek ve gelişmekte olan akenleri tüketerek tohum miktarını düşürmektedir. Trirhabda spp. ise bitkinin yapraklarıyla beslenmektedir (Werner ve ark.,1980). Ancak bitkiye karşı başarı ile uygulanan bir biyolojik mücadele etmeni/programı bulunmamaktadır.
ÜLKEMİZ İÇİN TAŞIDIĞI MUHTEMEL RİSKLER
Çok farklı coğrafik bölgelere yayılmış olan bitki ile ilgili ilk kayıt ülkemizde yaklaşık 13 yıl önceye dayanmaktadır (Terzioğlu ve ark., 2003). Ancak türün mevcut dağılım alanları, yoğunluk düzeyi, sorun oluşturup oluşturmadığı, ülkemize nasıl ulaştığı vb konularda çalışma bulunmamaktadır. Bitki henüz bekleme (lag) döneminde olabileceği gibi, ülkemizde daha geniş alanlara yayılmış da olabilir.  Çok yıllık olan ve son derece hızlı bir şekilde yayılabilen bitkinin ülkemizde daha fazla yayılması ve önemli ekolojik sorunlara yol açması  beklenebilir.

DİĞER BİLGİLER

S. canadensis arıcılıkta yararlanılan bir bitkidir. Ayrıca idrar söktürücü (diüretik), ateş düşürücü ve kas kasılmasını önleyici (antispasmodic) olarak çayı tüketilmekte ve deride oluşan yaraların tedavisinde de kullanıldığı bildirilmektedir. Ayrıca bitkiden elde edilen yağlarda farklı amaçlarla kullanılabilmektedir (Anonim, 2015a).
KAYNAKÇA
ABHILASHA D., QUINTANA N., V,VANCO J., JOSHI J., (2008). Do allelopathic compounds in invasive Solidago canadensis s.l. restrain the native European flora? Journal of Ecology: 96: 993-1001
ANONIM, (2007). Solidago canadensis-L. http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName= Solidago+canadensis (Erişim: 27.03.2015)
ANONIM, (2011). Plant guide for Canada goldenrod (Solidago canadensis). (Pamela L.S. Pavek) http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_soca6.pdf (Erişim: 27.03.2015)
ANONIM, (2012a). USDA http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_soca6.pdf (Erişim: 25.03.2015)
ANONIM, (2012b). NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet http://www.nobanis.org/files/factsheets/Solidago_canadensis.pdf  (Erişim: 19.03.2015)
ANONIM, (2012c). Solidago canadensis. http://wikis.evergreen.edu/pugetprairieplants /index.php/Solidago_canadensis
ANONIM, (2013). Canada Goldenrod   https://uwaterloo.ca/astereae-lab/research/ goldenrods/classification-and-illustrations/solidago-canadensis/var- canadensis (Erişim: 19.03.2015)
ANONIM, (2015a). Solidago canadensis (Canadian goldenrod) Database.http://www.cabi.org/isc/datasheet/50599 (Erişim: 23.03.2015)
ANONIM, (2015b). Canada Goldenrod (Solidago canadensis) http://www.illinoiswildflowers.info /prairie/plantx/cn_goldenrodx.htm (Erişim: 27.03.2015)
ANONIM, (2015c). http://polebridgeyurt.com/2012/08/06/butter-and-eggs/ (Erişim: 23.03.2015)
ANONIM, (2015d). http://www.naturalmedicinalherbs.net/herbs/s/solidagocanadensis =canadiangoldenrod.php (Erişim: 25.03.2015)
ANONIM, (2015 e). Canada Goldenrod, Solidago canadensis
 http://www.bio.brandeis.edu/fieldbio/medicinal_plants/pages/Canada_Goldenrod.htm (Erişim: 25.03.2015)
ANONIM, (2015 f) http://extension.missouri.edu/p/IPM1023-9 (Erişim: 23.03.2015)
ANONIM, (2015 g) Minnesota Wildflowers Solidago canadensis https://www.minnesotawildflowers.info/flower/canada-goldenrod (Erişim : 23.03.2015)
HUA H., SHUILIANG G., GUOQI C., (2007). Reproductive biology in an invasive plant Solidago canadensis Front. Biol. China 2(2):196-204
JIN L., GU Y., XIAO M., CHEN J., LI B., (2004). The History of Solidago canadensis invasion and the development of its mycorrhizal associations in newly-reclaimed land. Functional Plan Biology 31:979-986.
MEYER A., SALTER N., SHOONER S., (2013). The effect of Eurosta solidaginis  parasitism on pollinator preference in Solidago canadensis.  McGill Science undergraduate Research Journal Vol 8. 24-29.
MEYER A., SCHMID B., (1999). Experimental demography of the old-field prennial Solidago altissima: The dynamies of the shoot population
TERZIOĞLU S., ANSIN R., KANOGLU E., (2003). A new record for Turkey: Solidago canadensis. Turkish Journal of Botany 27: 155-157
WEBER E., (2001). Current and Potential Ranges of Three Exotic Goldenrods (Solidago) in Europe. Conservation biology vol 15 :122-128
WERNER P.A., BRADBURY I.K., GROSS R., (1980). The biology of Canadian weeds.45. Solidago canadensis L. Canadian Journal of Plant Sci. 60:1393-1409.
RESİMLER
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.
  

  .

.

POTANSİYEL DAĞILIM HARİTALARI

VİDEOLAR

Google Maps